Historia wyspy

Historia wyspy nie była wolna od burz, i to nie tylko tych związanych z huraganami. Sądząc po dawnych reliktach, pierwszymi odważnymi osadnikami na wyspie byli prawdopodobnie, jakieś 3500 lat temu, Indianie Ciboney, należący do jednej z podgrup Arawaków.

Później z dorzecza Orinoko w Ameryce Południowej przybyła kolejna grupa Arawaków, około 800 r. n.e. Nazwali St. Martin „Soualiga”, czyli „Ziemią soli”, ze względu na istniejące do dziś solnisko. Jak przystało na tamte czasy, była to społeczność utrzymująca się głównie z rolnictwa i rybołówstwa. Jej członkowie mieszkali w budynkach krytych strzechą, które według historyków były wystarczająco mocne, by wytrzymać huragany. Kto widział huragan albo choćby jego ślady, wie, że to wykluczone...

Stworzyli spokojną cywilizację z prymitywną sztuką i kulturą duchową.

Ich życie wywróciło się jednak do góry nogami, gdy przybyli Indianie Carib, pochodzący z tego samego regionu. (Ich nazwa jest taka sama jak nazwa popularnego piwa, które do dziś można kupić na wyspie...). Caribowie byli wojowniczym narodem, więc zgodnie ze swoim zwyczajem zabili mężczyzn Arawaków, a kobiety zniewolili. Kiedy Europejczycy odkryli Karaiby, społeczność Caribów niemal całkowicie wyparła już Arawaków.

Prawdziwy problem zaczął się oczywiście wtedy, gdy przybyli Europejczycy...

W 1493 roku, 11 listopada, w dzień św. Marcina, Kolumb (pierwszy adventure traveller) podczas swojej drugiej podróży dostrzegł wyspę i, co zrozumiałe, nazwał ją Isla de San Martín na cześć św. Marcina z Tours. Choć ogłosił ją terytorium Hiszpanii, nigdy nie postawił na niej stopy. Co więcej, Hiszpania uznała zasiedlenie wyspy za nieistotne i nieopłacalne. Pomyśl tylko, że turystyka nie była wtedy jeszcze znaczącą gałęzią gospodarki.

Francuzi i Holendrzy już wtedy mieli natomiast chrapkę na wyspę. Francuzi chcieli skolonizować wyspy między Trinidad a Bermuda, a dla Holendrów Saint Martin stanowiła wygodny punkt w połowie drogi między koloniami Nowy Amsterdam (dzisiejszy New York) i Brazylią.

Na wyspie mieszkało niewielu ludzi, więc Holendrzy bez oporu założyli osadę w 1631 roku. Wznieśli fort o nazwie Fort Amsterdam, by chronić się przed najazdami. Pierwszym gubernatorem był Jan Claeszen Van Campen, a wkrótce Holenderska Kompania Zachodnioindyjska rozpoczęła też wydobycie soli.

Na wyspie pojawiły się również osady francuskie i brytyjskie. Widząc sukces kolonii i gospodarcze korzyści z handlu solą, Hiszpanie uznali teraz to miejsce za bardziej atrakcyjne. Wojna hiszpańsko-holenderska, która toczyła się między kontynentalną Hiszpanią a Holandią, dodatkowo zachęciła ich do ataku.

W 1633 roku wojska hiszpańskie odebrały wyspę Holendrom, przejmując kontrolę nad tym terytorium i wypędzając większość albo wszystkich osadników. W Point Blanche zbudowały Stary Fort Hiszpański, by zabezpieczyć ten obszar. Choć Holendrzy wielokrotnie próbowali odzyskać wyspę, nie odnieśli sukcesu. 15 lat po zajęciu wyspy, w 1633 roku, wojna hiszpańsko-holenderska dobiegła końca. Ponieważ Hiszpanie nie potrzebowali już bazy na Karaibach, a wyspa przynosiła niewielki zysk, stracili ochotę na dalszą jej obronę. W 1648 roku ponownie ją opuścili.

St. Martin znów była wolna i zarówno Holendrzy, jak i Francuzi skorzystali z okazji, by ponownie się tu osiedlić. Trudno o piękniejszy przykład znanego powiedzenia, że „historia się powtarza”. Holenderscy osadnicy przybyli z Szent Eustatius, a francuscy z Szent Kitts. Po kilku początkowych konfliktach obie strony zrozumiały, że żadna łatwo nie ustąpi. Aby uniknąć pełnowymiarowej wojny, w 1648 roku podpisały traktat z Concordia, który podzielił wyspę. Podpisali go dwaj gubernatorzy wyspy: Robert de Longvilliers w imieniu Francji i Martin Thomas w imieniu Republiki Holenderskiej. Francuzi zachowali zajętą przez siebie północną część i wybrzeże zwrócone ku Anguilla, a Holendrzy otrzymali miasto i okoliczne tereny na południowym wybrzeżu. Mieszkańcy mogli wspólnie korzystać z zasobów naturalnych wyspy.

Wokół podziału wyspy narosła legenda. Według niej obie strony urządziły zawody, żeby ustalić granicę swoich terytoriów. Francuski dżentelmen pił wino, a holenderski dżentelmen jenever (holenderską wódkę). Kiedy obaj wypili już dość, wyruszyli z Oysterpond na wschodnim wybrzeżu wyspy. Francuz szedł wzdłuż północnego wybrzeża, a Holender wzdłuż południowego. Granicę wyznaczono tam, gdzie dwaj panowie się spotkali. Ponieważ jednak Holender spotkał pewną damę i odpoczął, żeby odespać zmęczenie wywołane wódką, Francuz zdołał pokonać większą odległość. Według legendy Francuz najwyraźniej jednak oszukiwał, gdyż poszedł na skróty przez północno-wschodnią część wyspy i zdobył w ten sposób więcej ziemi dla swojej ojczyzny. Legenda oskarża też Francuza o to, że wbrew umowie nie spacerował, jak przystało na dżentelmena, lecz czasami nawet biegł.

Choć opowiada się ją często do dziś, historia ta nie opiera się na faktach. Podczas negocjowania traktatu Francuzi mieli u wybrzeży sporą flotę wojenną, którą wykorzystali jako groźbę.

Mimo zawarcia traktatu wyznaczającego granice stosunki między obiema stronami nie zawsze były przyjazne. Między 1648 a 1816 rokiem konflikty szesnastokrotnie zmieniały przebieg granicy. Ostatecznie to Francuzi wyszli na tym lepiej, otrzymując 21 mil kwadratowych (54 km2) wobec 16 mil kwadratowych (41 km2) po stronie holenderskiej.

W 1651 roku Compagnie des Îles de l'Amérique sprzedała francuską część wyspy Zakonowi św. Jana z Malty. Po 14 latach rządów zakonu, w 1665 roku, przekazano ją z powrotem Francuskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej wraz z pozostałymi karaibskimi posiadłościami zakonu.

Choć Hiszpanie początkowo sprowadzili na wyspę niewielu niewolników, później, ze względu na obiecujące duże zyski uprawy bawełny, tytoniu i trzciny cukrowej, zaczęto masowo sprowadzać niewolników do pracy w majątkach. Liczba ciemnoskórych niewolników szybko przewyższyła liczbę białych właścicieli ziemskich. Zgodnie z obyczajami epoki niewolników traktowano okrutnie. Z tego powodu, co zrozumiałe, organizowali bunty, a dzięki swojej przewadze liczebnej potrafili odnosić sukcesy. W 1848 roku Francuzi znieśli niewolnictwo w swoich koloniach, w tym również po francuskiej stronie St. Martin. W wyniku tej decyzji niewolnicy po holenderskiej stronie wyspy także zaczęli protestować i grozić, że uciekną na stronę francuską. Holenderskie władze ustąpiły i uwolniły niewolników w koloniach. Choć rozporządzenie było przestrzegane na miejscu, dopiero w 1863 roku, kiedy Holendrzy znieśli niewolnictwo we wszystkich swoich koloniach wyspiarskich, niewolnicy stali się prawnie wolni.

Podział wyspy między dwa państwa utrzymuje się do dziś, ale obecnie konflikty praktycznie zanikły. Obok siebie żyją pokojowo Francuzi, Holendrzy oraz pozostała na wyspie ludność kolorowa, będąca potomkami dawnych niewolników.

Po zniesieniu niewolnictwa gospodarka majątków podupadła, a gospodarka wyspy mocno na tym ucierpiała. W 1939 roku St. Martin zyskała znaczący impuls do rozwoju, gdy ogłoszono ją portem bezcłowym. Holendrzy zaczęli skupiać się na turystyce od lat 1950. Francuzom zajęło jeszcze dwadzieścia lat, zanim zaczęli rozwijać swoją branżę turystyczną. Obecnie turystyka stanowi podstawę gospodarki po obu stronach wyspy.

Huragany Luis i Donna wyrządziły na wyspie znaczne szkody w XX wieku, ale za każdym razem infrastruktura i gospodarka podnosiły się po zniszczeniach.

W 1994 roku Królestwo Niderlandów i Francja podpisały Franco-Dutch treaty w sprawie kontroli granicznych na Saint Martin, który umożliwia wspólne francusko-holenderskie kontrole graniczne na „lotach wysokiego ryzyka”. Z pewnym opóźnieniem traktat ratyfikowano również w Holandii, w 2006 roku, w listopadzie, a następnie wszedł w życie w 2007 roku, 1 sierpnia. Choć traktat już obowiązuje, jego postanowień jeszcze nie wdrożono, ponieważ nie powstała określona w nim grupa robocza. W końcu pośpiech nie jest cechą charakterystyczną Karaibów.

W 2017 roku, 6 września, huragan Irma – burza kategorii 5+ – z utrzymującą się prędkością wiatru przekraczającą 180 MPH praktycznie zniszczył wyspę. Holandia i Francja utworzyły różne fundusze na odbudowę gospodarki wyspy. Holendrzy udostępnili fundusz w wysokości 550 milionów euro, którym zarządzało biuro planowania odbudowy, znane jako NRPB.

Ze strony francuskiej pomoc była niestety znacznie wolniejsza i mniej zdecydowana, ale na szczęście dziś normalne życie niemal całkowicie wróciło do dawnego rytmu. Wyspa nie zapomniała przy tym, jak być Friendly Island.